Geslachtsgebonden verschillen bij coronaire bypassoperaties met gebruik van één of meerdere arteriële grafts
Vrouwen die een bypassoperatie ondergaan zijn ouder en hebben meer comorbiditeiten dan mannen, leidend tot een hogere mortaliteit tijdens de follow-up. Bij de jongere patiëntenpopulatie die met meerdere arteriële grafts wordt behandeld, is de overleving gelijk tussen mannen en vrouwen, wat suggereert dat vrouwen een absoluut overlevingsvoordeel hebben. Het gebruik van meerdere arteriële grafts is geassocieerd met minder herhaalde revascularisatie tijdens follow-up bij mannen, wat niet het geval is bij vrouwen.
S.H.Q. Beukers, E.J. Daeter, L. Derks, G.T.L. Kloppenburg, on behalf of the Cardiothoracic Surgery Registration Committee of the Netherlands Heart Registration
Achtergrond
Vrouwen hebben na een coronaire bypassoperatie (CABG) doorgaans een hogere sterfte en een groter risico op ernstige cardiovasculaire complicaties dan mannen. Het is echter minder duidelijk in hoeverre verschillen in operatiestrategie — met name het gebruik van multi‑arteriële grafting (MAG) — bijdragen aan deze uitkomstverschillen. Deze studie beschrijft de man‑vrouwverschillen in graftingstrategie en postoperatieve uitkomsten van CABG in Nederland, en onderzoekt specifiek de overleving van patiënten van 70 jaar of jonger die met MAG worden behandeld.
Methode
Uit de database van de Nederlandse Hart Registratie zijn 51.137 patiënten geïncludeerd die een geïsoleerde coronaire bypassoperatie ondergingen. Patiënten werden ingedeeld op basis van single‑ versus multi‑arteriële grafting. Met risicogecorrigeerde Cox-regressieanalyse werd het effect van geslacht op de revascularisatiestrategie en postoperatieve uitkomsten onderzocht. Een secundaire analyse werd uitgevoerd bij patiiënten die ten tijde van de operatie 70 jaar of jonger waren. Daarnaast werd binaire logistische regressie gebruikt om het verband te beoordelen tussen comorbiditeiten en de waarschijnlijkheid van het gebruik van meerdere arteriële grafts in patiënten van 70 jaar of jonger. Korte-termijnuitkomsten werden vergeleken tussen mannen en vrouwen na propensity score matching.
Resultaten
Van het geselecteerde cohort was 19% vrouw. Vrouwen waren gemiddeld ouder en hadden een uitgebreider risicoprofiel dan mannen. Zij ontvingen minder vaak multi‑arteriële grafting, zowel in de totale populatie als in de jongere subgroep, ook na correctie voor risicofactoren. Deze combinatie van factoren leidde tot een verhoogde mortaliteit en morbiditeit na bypassoperaties. Het overlevingsverschil tussen mannen en vrouwen verdwijnt bij personen van 70 jaar en jonger na gebruik van meerdere arteriële grafts.
Discussie
Deze studie toont duidelijke sekseverschillen in de toepassing van multi‑arteriële grafting bij CABG in Nederland. Ondanks het aantoonbare overlevingsvoordeel van MAG ontvangen vrouwen deze strategie minder vaak dan mannen, wat kan wijzen op onbewuste selectiebias in de operatieve besluitvorming. In de jongere patiëntengroep leidt toepassing van MAG tot gelijke overleving tussen mannen en vrouwen, wat suggereert dat vrouwen in het bijzonder baat kunnen hebben bij bredere toepassing van deze techniek. Het verschil in herhaalde revascularisatie — wel lager bij mannen, niet bij vrouwen — verdient nader onderzoek om de onderliggende mechanismen beter te begrijpen.
Figuur 1. Kaplan‑Meier‑curve en aantallen patiënten die nog in follow‑up zijn voor de overleving van mannen en vrouwen in de jaren na multi‑arteriële grafting, in de populatie van 70 jaar en jonger (p = 0,231).
