Kennis, uitdagingen en behoefte over bewegen bij patiënten met hart- en vaatziekten

Naar extern artikel

Factsheet

Hoewel bekend is dat voldoende bewegen bijdraagt aan het herstel en welzijn van mensen met hart- en vaataandoeningen, blijkt in de praktijk dat blijvende leefstijlverandering lastig is. Om effectieve ondersteuning te kunnen bieden, is het daarom essentieel inzicht te krijgen in het bewustzijn, de ervaringen, belemmeringen en wensen van deze doelgroep rond bewegen.

Maxime Wiegerinck, Lizzy Ruijs, Gilaine Kleian

Inleiding

Voldoende bewegen is een belangrijk onderdeel voor herstel, zelfredzaamheid en kwaliteit van leven bij mensen met een hart- of vaataandoening. Tegelijkertijd is het voor veel patiënten lastig om beweeggedrag duurzaam te veranderen en vol te houden. Voor zorgprofessionals is inzicht in wat patiënten weten, ervaren en nodig hebben rond bewegen essentieel om beweegadvies, begeleiding en doorverwijzing beter te laten aansluiten op de dagelijkse praktijk.

De doelen van dit onderzoek zijn:
- Het in kaart brengen van het huidige bewustzijn over de invloed van bewegen op de gezondheid.
- Het identificeren van ervaren belemmeringen en uitdagingen die bewegen in de weg staan.
- Het verkennen van behoeften en wensen rondom ondersteuning bij (meer) bewegen.

Methode

Een vragenlijst is verspreid onder deelnemers van het Harteraad panel, bestaande uit circa 5000 personen met verschillende hart - en vaataandoeningen en naasten van patienten met een hart- en vaatziekten. Alleen hart- en vaatpatienten mochten meedoen aan deze enquette.

In de de vragenlijst zijn in het thema bewegen twee onderdelen uitgewerkt: 
- Het onderdeel ‘bewustzijn’ is uitgevraagd d.m.v. gesloten kennisvragen
- Het onderdeel ‘ervaringen, belemmeringen en wensen’ is uitgevraagd d.m.v. zowel gesloten vragen als open vragen

In totaal hebben 1057 personen met een hart - of vaataandoening de vragenlijst volledig ingevuld,  67% valt in de leeftijdscategorie 65 jaar en ouder. 

Resultaten

Kennis

Van alle respondenten gaf 95% aan zich bewust te zijn van het beschermende effect van voldoende beweging op de hart - en vaatgezondheid. Een klein deel (5%) had hierover een onjuiste opvatting, zoals het idee dat bewegen geen invloed heeft of schadelijk is voor het hart en de vaten.

21% van de respondenten denkt dat veel zitten geen probleem is als je voldoende beweegt. Daarnaast heeft 14% de onjuiste opvatting dat intensief sporten noodzakelijk is om gezond te blijven. De meerderheid wist twee van de drie officiële beweegrichtlijnen juist aan te wijzen. Daarentegen wist 61% niet dat het advies geldt om minimaal tweemaal per week bot - en spierversterkende activiteiten te doen. Deze resultaten wijzen op een mogelijke kennislacune onder de respondenten. Het merendeel van de respondenten (95%) acht zich goed op de hoogte van de invloed van bewegen op de hart - en vaatgezondheid. Opvallend is dat alsnog meer dan de helft aangeeft graag meer te willen leren over de invloed van bewegen, ongeacht het zelf ingeschatte kennisniveau. 62% van de respondenten wil graag meer bewegen, ongeacht huidige beweegpatronen.

Belemmeringen en behoefte

Fysieke 

Vermoeidheid is voor veel mensen met hart- en vaataandoeningen de grootste belemmering om te bewegen. Ook andere gezondheidsproblemen, zoals reuma, migraine of COPD, maken bewegen lastig omdat ze vaak pijn en vermoeidheid met zich meebrengen.

Het meest genoemd worden:

44%	voelt zich door de hart- of vaataandoening vaak moe. Hierdoor hebben ze onvoldoende energie om regelmatig te bewegen. Zelfs eenvoudige activiteiten als wandelen kunnen al vermoeiend zijn.
25%	heeft pijn of moeilijkheden bij bewegen door hun hart- of vaataandoening.

Een standaard beweegprogramma is vaak niet voldoende voor mensen met hart- of vaataandoeningen. Ze willen persoonlijke begeleiding en advies dat aansluit bij hun persoonlijke situatie.
Daarbij hebben ze behoefte aan ondersteuning om hun persoonlijke grenzen te ontdekken en activiteiten veilig op te bouwen, passend bij hun aandoening en eventuele andere gezondheidsproblemen.Verder uiten respondenten een behoefte aan meer kennis over verantwoord sporten en bewegen. Veel geven aan weinig te weten over hoe zij veilig kunnen bewegen met een hart - of vaataandoening.

Mentaal

Ook mentale factoren, zoals motivatie, hebben veel invloed op hoe mensen met hart- en vaataandoeningen bewegen. 31% heeft moeite om zichzelf te motiveren om te bewegen. Ze missen de motivatie of vinden het moeilijk zichzelf daadwerkelijk tot bewegen aan te zetten. Angst en onzekerheid spelen ook een rol.

Het meest genoemd worden:

31%	moeite om motivatie te vinden
25%	is bang zichzelf te overbelasten
15%	is door de hart- of vaataandoening bang zich in te spannen.
11%	beweegt minder uit schaamte voor de hart- of vaataandoening.

Mensen met hart- en vaataandoeningen willen hulp om motivatie en doorzettingsvermogen te behouden en hun zelfvertrouwen te vergroten.
Voor sommigen zit de steun in samen bewegen met familie, vrienden of lotgenoten, voor anderen in gerichte mentale begeleiding.

Praktische en sociale

Sociale steun speelt een grote rol bij bewegen, maar ook tijd, kosten en kennis zijn belangrijke factoren.

Het meest genoemd worden:

25%	weet niet goed welke vormen van beweging veilig en geschikt zijn.
18%	geeft aan geen tijd te hebben. Dit kan komen door werk, mantelzorg, vrienden, familie of het huishouden. Ook geven ze aan dat ze het moeilijk vinden om te bewegen zonder gezelschap.
18%	noemt de kosten als een drempel om voldoende te bewegen.
17%	mist de steun van hun omgeving om te blijven bewegen en sporten.

Mensen met hart- en vaataandoeningen willen steun en motivatie om in beweging te komen en te blijven. Ze willen graag samen bewegen met lotgenoten, sportmaatje of in een groep. Ze waarderen het afstemmen van het tempo op elkaar en begrip vanuit de groep.
Daarnaast hebben ze behoefte aan duidelijke, betrouwbare informatie over veilig bewegen.

Discussie

Mensen met hart- en vaataandoeningen weten over het algemeen goed dat voldoende bewegen een beschermend effect heeft op het hart en de vaten. Veel van hen zijn gemotiveerd om meer te bewegen en zich te verdiepen in hart- en vaatgezondheid. Tegelijkertijd zijn er nog misvattingen over wat veilig en effectief bewegen is, wat wijst op een gebrek aan kennis. Dit kan ertoe leiden dat mensen met hart- en vaataandoeningen onveilige of verkeerde keuzes maken of eerder stoppen met bewegen. Daarnaast ervaren zij uitdagingen en behoeften bij het bewegen, die om uiteenlopende adviezen vragen.