Tijdsafhankelijke blootstelling aan voedingsmiddelenwinkels en ziekenhuisopnames en sterfte door hart- en vaatziekten in Nederland: een landelijk prospectief cohortonderzoek
Verbeteringen in de voedselomgeving gaan samen met minder ziekenhuisopnames en lagere sterfte door hart en vaatziekten in deze cohortstudie. Dit benadrukt dat de woonomgeving invloed heeft op de gezondheid. De resultaten onderstrepen het belang van preventie die verder kijkt dan individueel gedrag en ook de fysieke leefomgeving meeneemt.
M G M Pinho, Y Koop, J D Mackenbach, J Lakerveld, M Simoes, R Vermeulen, A J Wagtendonk, I Vaartjes, J W J Beulens.
Inleiding
Hart- en vaatziekten blijven een belangrijke oorzaak van ziekte en sterfte in Nederland, ondanks verbeteringen in behandeling en preventie. Een steeds duidelijker onderdeel van risicoprofielen is de leefomgeving, en in het bijzonder de voedselomgeving rond iemands woning. De beschikbaarheid en het type voedingsvoorzieningen beïnvloeden voedingskeuzes en kunnen zo bijdragen aan het risico op coronaire hartziekten, beroertes en hartfalen. Buurten met veel gezonde voedingsopties, zoals supermarkten met versproducten en buurtwinkels met voedzame artikelen, worden geassocieerd met gunstigere cardiovasculaire uitkomsten. Daarentegen zouden gebieden met een hoge concentratie fastfoodzaken en gemakswinkels vaak gepaard met een hoger risico op ziekenhuisopname en overlijden door hart- en vaatziekten.
De onderzoeksvraag: Beinvloeden veranderingen in de voedselomgeving de kans op ziekenhuisopname en sterfte door hart en vaatziekten bij volwassenen in Nederland?
Methode
Voor het in kaart brengen van de relatie tussen de voedselomgeving en cardiovasculaire uitkomsten wordt gebruikgemaakt van landelijke bevolkingsdata van volwassenen van 35 jaar en ouder. De leefomgeving wordt gemeten door de aanwezigheid en dichtheid van verschillende typen voedingszaken rond de woning. Een centrale maat is de Food Environment Healthiness Index (FEHI), die de algehele gezondheid van de lokale voedselomgeving kwantificeert op een schaal van -5 tot +5. Hogere waarden duiden op een gezondere voedselomgeving. Daarnaast wordt de dichtheid van specifieke winkels en eetgelegenheden, zoals fastfoodrestaurants, supermarkten, buurtwinkels en horecagelegenheden, twee-jaarlijks bepaald.
De uitkomsten zijn ziekenhuisopnames en sterfte door hart- en vaatziekten, inclusief coronaire hartziekten, beroertes en hartfalen. Deze gegevens worden verzameld uit nationale ziekenhuis- en overlijdensregistraties over een lange periode. In de analyses is er gebruik gemaakt van survival modellen die rekening houden met tijdsafhankelijke veranderingen in de voedselomgeving en die corrigeren voor sociaaleconomische factoren en stedelijkheid. Op deze manier wordt in kaart gebracht hoe een gezondere of minder gezonde leefomgeving het risico op cardiovasculaire uitkomsten beïnvloedt, zonder dat het hierbij gaat om individuele voedingskeuzes.
Resultaten
Een hogere FEHI, een gezondere voedselomgeving, hangt samen met een lager risico op zowel ziekenhuisopname als overlijden door hart- en vaatziekten. Elke toename van één punt op de FEHI gaat gepaard met een statistisch significante verlaging van het risico op ernstige cardiovasculaire aandoeningen. Deze relatie geldt voor alle hart- en vaatziekten gezamenlijk, maar ook voor afzonderlijke aandoeningen zoals coronaire hartziekten, beroertes en hartfalen.
De dichtheid en het type van winkels spelen een belangrijke rol. Buurten met een hoge concentratie fastfoodzaken en convenience-winkels en een beperkte aanwezigheid van restaurants en supermarkten hebben over het algemeen een hoger risico op ziekenhuisopname en sterfte door hart- en vaatziekten. Omgekeerd wordt een toename van supermarkten en verswinkels geassocieerd met een lager risico. Deze effecten zijn het duidelijkst in sterk verstedelijkte gebieden, waar de variatie in winkeltypen groter is en de impact van de omgeving op dagelijkse keuzes sterker wordt. Bij jong volwassenen en mensen met een hoger inkomen zijn de positieve effecten van een gezonde voedselomgeving meer uitgesproken. De gevonden verschillen tussen mannen en vrouwen zijn klein.
Discussie
De resultaten laten zien dat veranderingen in de voedselomgeving door de tijd heen een meetbaar effect hebben op de kans op ernstige hart- en vaatziekten. Wanneer de omgeving gezonder wordt neemt het risico op ziekenhuisopname en sterfte af. De bevindingen ondersteunen de visie dat gezondheidsbeleid moet kijken naar de totale leefomgeving van burgers, aangezien de voedselomgeving een beïnvloedbare factor blijkt te zijn die op bevolkingsniveau verschil kan maken. Beperkingen van het onderzoek zijn dat alleen het adres van de woning is gebruikt, terwijl mensen ook op andere locaties voedsel kopen.
Figuur 1. Hazardratio's en betrouwbaarheidsinterval voor ziekenhuisopname als gevolg van cardiovasculaire aandoeningen in relatie tot langdurige blootstelling aan de Food Environment Healthiness Index (FEHI) of blootstelling aan voedingsmiddelenwinkels binnen een straal van 1000 meter.
